ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетіне медициналық қызметтердің сапасын бақылау саласында қадағалау функциясы мен жедел ден қою шаралары берілетін болады.

Бұл норма міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесін жетілдіру бойынша қабылданған заңда көзделген.

МФБК-ның қадағалау функциясы өрескел бұзушылықтар мен заңсыз медициналық қызметке ұзақ келісімдерсіз және сотқа жүгінбей жедел ден қоюға мүмкіндік береді. Бұл бұзушылықтарға уақтылы ден қоюға, медициналық көмек көрсету кезіндегі қауіпсіздік шараларын күшейтуге, пациенттерді қорғауға және денсаулық сақтау саласындағы бақылаудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Бүгінгі таңда Комитет мемлекеттік бақылау шеңберінде тиісті лицензияларсыз, медициналық көмек көрсету стандарттары мен ережелерін өрескел бұзушылықпен атқарылған заңсыз медициналық қызмет жағдайларын анықтайды.

МӘМС туралы заңды түсіндіру бойынша тезистер.

Қызметкерлер мен жұмыс берушілер үшін жарналар базасының жоғарғы шегін арттыру

МӘМС жүйесінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап МӘМС жүйесіне жарналар мен аударымдарды есептеу үшін базаның жоғарғы шегін арттыру ұсынылады.

Енді жұмыс берушілер жарналарды 40 ЕТЖ-дан аспайтын сомадан, ал қызметкерлер — 20 ЕТЖ-ға дейінгі сомадан аударатын болады.

Бұл шешім бір уақытта мынаған мүмкіндік береді:

• бизнес пен азаматтарға жүктемені азайту,
• сақтандыру моделінің тұрақтылығы мен қаржылық тұрақтылығын сақтау.

Салық салынатын базаның жаңа шегін жүргізу:

• Жүйенің әділдігін арттырады: қазір табысы жоғары адамдар пропорционалды түрде аз төлейді.
• МӘМС қаржылық тұрақтылығын нығайтып, 2026 жылы қосымша 200 млрд теңгені қамтамасыз етеді.

Бұл шара қанша қазақстандыққа әсер етеді?

МӘМС жарналары табысы 3 млн 400 мың теңгеден асатын 20 мың қызметкер үшін ғана ұлғаяды. Бұл елдегі барлық жалдамалы жұмысшылардың 0,36%-ын құрайды.

Жалпы, бұл норма 850 мың теңгеден астам табысы бар жалдамалы қызметкерлердің 9%-ына әсер етеді. Жұмысшылардың 91%-ы үшін ештеңе өзгермейді.

Егер біз цифрлармен сөйлесетін болсақ

Қазір: орташа жалақысы 300 мың теңге болатын қызметкерлер МӘМС жарнасын 6 мың теңге немесе табыстың 2% деңгейінде төлейді.

Орташа жалақыдан 5 есе жоғары 1,5 млн теңге кіріс кезінде 10 ЕТЖ (850 мың теңге) жоғарғы шегі іске қосылады, сондықтан жарна 17 мың теңгеден немесе табыстың 1,1%-ынан аспайды.

Орташа жалақыдан 10 есе жоғары 3 млн теңгедегі табыстан МӘМС жарнасы 17 мың теңгеге немесе табыстың 0,6%-на тең болып қалады.

Өзгерістерден кейін: 2026 жылдан бастап ЕТЖ мөлшерін ескере отырып, МӘМС-ке жалдамалы қызметкерлер мен жұмыс берушілердің жарналары мен аударымдарын есептеу үшін соманың жоғарғы шегі:

Қызметкерлер үшін-1,7 млн теңге және ең жоғары аударымдар айына 34 мың теңгені құрайды;

Жұмыс берушілер үшін — 3,4 млн теңге және ең жоғары аударымдар айына 102 мың теңгені құрайды.

Есте сақтау маңызды! Жұмысшылар мен жұмыс берушілер үшін жарна мөлшерлемесі өзгермейді. МӘМС жүйесіне жарналар мен аударымдарды есептеу үшін кірістердің жоғарғы шегі ғана көтеріледі!

Мемлекет жарналарының мөлшелерін кезең-Кезеңімен арттыру

Бүгінгі таңда халықтың жеңілдетілген санаттары үшін мемлекеттің МӘМС жарналары 2%-ды құрайды, ал:

Словакияда мөлшерлеме — 14%.

Литвада — 9%.

Чехияда — 14,5%.

2027 жылдан бастап мемлекет жарналарын 2037 жылға қарай 2%-дан 4,7%-ға дейін кезең-кезеңімен арттыру көзделген.

Бұл:

• Жұмысшылар мен жұмыс берушілер үшін жарналарды ұлғайтпауға.
• Ұзақ мерзімді перспективада медициналық көмекті қаржыландырудың тұрақтылығын сақтауға мүмкіндік береді.

Біз МӘМС жүйесін барлық қатысушылар үшін нақты, әділ және түсінікті ережелермен қалыптастырамыз.

Бұл жүйенің негізгі бенефициары — пациент. Біздің міндетіміз — оған уақтылы, сапалы және қолжетімді медициналық көмек көрсету.

МӘМС туралы заңды түсіндіру бойынша тезистер, медициналық көмектің бірыңғай базалық пакеті: Ашықтық және қолжетімділік

Қазақстанда міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесіндегі бірқатар негізгі жаңалықтарды көздейтін заң қабылданды.Үздік халықаралық практикаларға сәйкес Денсаулық сақтау министрлігі еліміздің әрбір тұрғыны үшін денсаулық сақтаудағы базалық кепілдіктерді іске асыруға және медициналық көмекті қаржыландырудың ұзақ мерзімді тұрақтылығына бағытталған бірқатар өзгерістер енгізді.

2024 жылғы 2 қыркүйектегі жолдауында Мемлекет басшысы бюджет мүмкіндіктері мен азаматтардың қажеттіліктері бойынша теңдестірілген базалық мемлекеттік медициналық көмектің бірыңғай пакетін қалыптастыруды тапсырды.

Бұл қадам мыналарға бағытталған:

• мемлекеттік және сақтандыру бағдарламалары арасындағы қайталануды жою;
• пациенттер үшін де, дәрігерлер үшін де медициналық қызметтер тізбесінің айқын шекаралары мен ашықтығын қамтамасыз ету;
• медициналық көмектің қолжетімділігі мен сапасын арттыру.

2026 жылдан бастап медициналық көмектің бірыңғай пакетіне кезең-кезеңімен көшу басталады:

• ТМККК мен МӘМС-ті нақты ажырату, қызметтердің қайталануын болдырмауАурулардың ерте профилактикасының қолжетімділігі
• МӘМС мәртебесіне қарамастан барлық азаматтар үшін онкологиялық ауруларды анықтауға арналған скринингтер
• Әлеуметтік мәні бар ауруларға күдік туындаған жағдайда тегін зерттеп-қараулар
• Ресурстарды қайта бөлу арқылы жүйенің қаржылық тұрақтылығы
• Нақты сақтандыру моделіне жақындау

Қаржыландырудың бір пакеттік моделіне көшу үшін Денсаулық сақтау министрлігі сыртқы сарапшылармен бірлесіп барлық медициналық қызметтер мен олардың құнына ауқымды талдау жүргізді.

Біздің басымдығымыз өзгеріссіз қалады — бұл әлеуметтік мәртебеге қарамастан халықты МӘМС/пен барынша қамту.

Не өзгереді: Ауруларды ерте анықтау:Бірыңғай пакет әлеуметтік мәні бар ауруларды ерте диагностикалау бойынша кепілдіктерді кеңейтеді. Мысалы, онкоскринингтер сақтандыру мәртебесіне қарамастан барлық қазақстандықтарға қолжетімді болады. ТМККК пакетінде онкоскринингтердің жалпыға бірдей қолжетімділігі обырды ерте сатысында уақтылы тиімді диагностикалауға және емдеуге мүмкіндік береді. Бүгінгі таңда ТМККК шеңберінде диагностика тек туберкулез және АИТВ инфекциясы бойынша, қалған әлеуметтік мәні бар ауруларды диагностикалау МӘМС шеңберінде жүргізілетінін атап өту маңызды.

Бұл ретте сақтандырылмаған адамдар медициналық қызметтердің базалық пакетіне қол жеткізуді сақтайды, мысалы:

— Емханаларға алғашқы өтініш;

— Вакцинациялау және ерте диагностикаға онкоскринингтер;

— Әлеуметтік мәні бар ауруларға күдік туындаған жағдайда диагностика;

— Жедел медициналық көмек;

— Өмірге қауіп төндіретін жағдайларда пациенттерге шұғыл медициналық көмек;

— Диагностика, емдеу, алдын алу, барлық ӘМА үшін тегін АДҚ;

— Инфекциялық аурулар кезіндегі медициналық көмек;

— Қан препараттарымен қамтамасыз ету;

— Паллиативтік көмек және ауыр пациенттерге ұзақ мерзімді күтім.

Ал шетелде қалай?

Тегін мемлекеттік медициналық көмектің бірыңғай пакеті:

• Ресейде — санитариялық авиация, АИТВ/ЖИТС, жыныстық жолмен берілетін инфекциялар, туберкулез және психикалық аурулар;
• Эстониядағы медициналық көмек – Жедел медициналық көмек, АИТВ/ЖИТС, инфекциялар, туберкулез және психикалық аурулар;
• Литвадағы медициналық көмек — тек жедел медициналық көмек;
• Германия мен Нидерландыда тек мейіргерлік күтім.

Қант диабетін емдеу: Дәрі-Дәрмектердің сапасын нығайтуға басымдық беру.

2025 жылғы 14 шілдеде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесін жетілдіру туралы Қазақстан Республикасының Заңы күшіне енді, оның шеңберінде мемлекет қаражатының есебінен кепілді қамтамасыз етілуге жататын әлеуметтік мәні бар аурулардың тізбесі қайта қаралды.

Қант диабеті әлеуметтік мәні бар ауру ретінде қарастырыла береді.

Алайда, халықаралық практиканы ескере отырып және терапияға қолжетімділікті кеңейту  ақсатында оны қаржыландыру МӘМС пакетіне ауыстырылды. Бұл шешім пациенттерді қорғау  еңгейін төмендетпейді, керісінше қаржыландырудың тұрақтылығын нығайтады және денсаулық сақтау қызметтерінің ауқымын, соның ішінде соңғы емдеу әдістерін кеңейтуге мүмкіндік береді.

Бұл ретте 0-ден 18 жасқа дейінгі балалар, сондай-ақ қант диабетінің асқынған ағымы (ретинопатия, нефропатия, БСА, жүрек-қан тамырлары аурулары) бар ересек пациенттер, әдетте, МӘМС шеңберінде сақтандырылған жеңілдікті санаттарға кіреді.

Екінші типтегі қант диабеті негізінен 45 жастан асқан адамдарда анықталады. 2 типті ҚД дамуының негізгі қауіп факторлары артық салмақтың болуы, жоғары калориялы тағам және отырықшы өмір салты болып табылады. Бұл аурудың ерте диагнозымен, тамырлы асқынулардың пайда болуымен және дұрыс кешенді емдеумен ұзақ клиникалық ремиссияға қол жеткізуге болады.

Бұл ретте, ҚД-ны ерте анықтауға скрининг жүргізу сақтандырылу мәртебесіне қарамастан ТМККК шеңберінде 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жүргізілетін болады.

ҚД бар пациенттерді дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету бөлігінде Денсаулық сақтау министрлігі ауқымды талдау жүргізді, оның барысында сатып алу құрылымы қайта қаралды, препараттардың позициялары ұтымды болды және тізбелерге енгізу өлшемшарттары нақтыланды.

Қазақстан бүгінде өңірдегі инсулиндердің кең спектрін ұсынады және оларды пациенттердің барлық санаттары үшін тегін ұсынуды қамтамасыз етеді. Ескірген нысандардан қазіргі заманғы препараттарға, оның ішінде инсулин помпаларына арналған шығын материалдарының бағаларын қайта қарау және бюджет ресурстарын жоғары тиімді терапияның пайдасына қайта бөлу арқылы дәйекті көшу жүргізілуде.

Министрлік дәлелді медицина қағидаттарын, халықаралық стандарттарды және азаматтардың нақты қажеттіліктерін басшылыққа ала отырып, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесін жетілдіруді жалғастырады. Мақсат өзгеріссіз қалады – барлығына қолжетімді, қауіпсіз және тиімді емдеу.

Анықтама: электрондық тіркеу диспансерлік базасының (ДНЭТ) деректері бойынша 2025 жылға қант диабетімен ауыратын 535 033 пациент тіркелген, оның ішінде:

— 504 456 адам (95%) — 2 типті қант диабетімен;

— 30 577 адам — 1 типті қант диабетімен ауырады, оның 5 625-і 18 жасқа дейінгі балалар.

Қазақстанда 1 және 2 типті қант диабетімен ауыратын барлық пациенттер амбулаториялық дәрілік қамтамасыз ету (АДҚ) деңгейінде тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) шеңберінде қазіргі заманғы диабетке қарсы препараттармен толық қамтамасыз етіледі.

Пациенттерге ұсынылатын препараттар халықаралық ұсыныстарға.  (нұсқаулықтарға) және Ұлттық клиникалық хаттамаларға, соның ішінде инсулин аналогтарына және заманауи таблеткалық  репараттарға сәйкес келеді.

— Диспансерлік есепте тұрған барлық адамдар үшін инсулиндердің қолжетімділігі 100%-ды құрайды.

— Балаларға ерекше назар аударылады: 1 типті ҚД бар 2400 бала (жалпы санының 39%) инсулин помпаларын қолдана отырып инсулин терапиясын алады, бұл өмір сапасы мен ауруды бақылау деңгейін едәуір жақсартады.

2018 жылдан бастап 2025 жылға дейін АДҚ қаржыландыру көлемі 3 есеге — 87,8 млрд теңгеден 229 млрд теңгеге дейін өсті, онын ішінде қант диабетін емдеуге 45,5 млрд теңге бағытталды.

ҚД бар бір пациентке кететін шығындар аурудың ауырлығына, асқынулардың болуына және қолданылатын терапияға байланысты кең ауқымда өзгереді:

Пациенттердің 81%-ы жылына 618-ден 184 978 теңгеге дейінгі сомаға ем алады;

Пациенттердің 16,7%-ы-184 979-дан 600 000 теңгеге дейінгі диапазонда;

Пациенттердің 2,3%-ы — жылына 601 000-нан 6,5 млн теңгеге дейін шығындарды (жоғары технологиялық емдеуді, инсулин помпаларын және шығын материалдарын қоса алғанда) талап етеді.

 Церебральды сал ауруы және басқа аурулары бар пациенттер үшін медициналық көмектің кепілдігі сақталады

Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау шеңберінде Денсаулық сақтау министрлігі базалық мемлекеттік медициналық көмектің бірыңғай пакетін қалыптастыру бойынша жүйелі жұмыс жүргізуде. Бұл тұрғыда әлеуметтік мәні бар аурулар мен динамикалық бақылауға жататын аурулардың тізбелері өзектендірілді.Біріншіден, әлеуметтік мәні бар аурулардың тізбесі инсульттан кейінгі жіті жағдайлармен толықтырылды (1 жыл бойы). Бұл көмектің сабақтастығын және медициналық оңалтудың ерте басталуын қамтамасыз етеді. МӘМС енгізілуімен халық үшін КТ және МРТ сияқты жоғары технологиялық зерттеулердің қолжетімділігі айтарлықтай артқанын атап өтемін.

Екіншіден, қаржыландыруды оңтайландыру және қайталануды болдырмау мақсатында 4 ауру – балалардың церебральды сал ауруы, ревматизм, дәнекер тінінің жүйелі зақымдануы және қант диабеті – МӘМС жүйесі арқылы қаржыландыру үшін ДБЖА тізбесіне ауыстырылды.

Бұл медициналық көмектің қысқаруына әкелмейтін әкімшілік шара екенін айта кеткен жөн. Іс – шаралардың барлық кешені – диагностика, емдеу, динамикалық бақылау және медициналық оңалту-медициналық көмек көрсетуді ұйымдастырудың қолданыстағы клиникалық

хаттамалары мен стандарттарына сәйкес толық көлемде жүзеге асырылатын болады.

Үшіншіден, бұл шешімді қабылдау кезінде біз әлеуметтік аспектілерді ескердік. Церебральды сал ауруы және 1 типтік қант диабеті сияқты аурулар балалық шақта пайда болады. Балалар сақтандыру сыйлықақыларын мемлекет төлейтін жеңілдік санатына жатады. Кәмелетке толған және осы пациенттер үшін мүгедектік расталған кезде мемлекет МӘМС жүйесіне жарналарды жүзеге асыруды жалғастырады, бұл медициналық көмектің өмір бойы қолжетімділігінің сақталуына кепілдік береді.

Бүгінгі таңда Қазақстанда БЦА бар 27 932 пациент бар, оның 99%-ы МӘМС жүйесінде сақтандырылған.

Қант диабетімен есепте тұрғандардың жалпы санының 95%-ды құрайтын 2 типтік ҚД ауруына келетін болсақ, медициналық көмектің көлемі (дәрі – дәрмекпен қамтамасыз ету, динамикалық бақылау, тәулік бойы, күндізгі стационарлар, медициналық оңалту) өзгермейді, бәрі бұрынғысынша қалады, тек қаржыландыру көзі ғана өзгереді (МӘМС). Бұл ретте, диспансерлік пациенттердің 96%-ы МӘМС жүйесінде сақтандырылған.

ҚД мыңдаған қазақстандықтардың өмір сүру сапасына әсер ететін аурулардың бірі ретінде мемлекеттің ерекше бақылауында қалады.

Бірақ сонымен бірге, бұл ауру басқарылады, мұнда пациенттің рөлі өмір салтын өзгерту, жаман әдеттерді жою бөлігінде өте жоғары.

Азаматтардың сақтандыру жауапкершілігі мәселесіне ерекше назар аударғым келеді. Сақтандыру мәртебесі толыққанды медициналық көмек алудың негізгі шарты болып қала береді.

Мысалы, сақтандыру жарналарының орташа мөлшері айына 51 мың теңгеге жуық болғанда МӘМС жүйесі консультациялық- диагностикалық қызметтер мен дәрілік препараттарға қолжетімділікті қамтамасыз етеді, олардың құны 2 типтік қант диабетін емдеу жағдайында 600 мыңнан 6,5 миллион теңгеге дейін жетуі мүмкін. Бұл сақтандыру моделінің тиімділігін және МӘМС жүйесіне қатысудың маңыздылығын көрнекі растау.Осылайша, БЦА және басқа да созылмалы аурулары бар пациенттерге медициналық көмек көрсетудің барлық кепілдіктері МӘМС жүйесінде сақтандыру мәртебесі сақталған жағдайда толық көлемде сақталады.

Медициналық көмектің көлемі жөніндегі мәселеге қатысты мынаны хабарлаймын: пациенттерге медициналық көмек көрсетудің көлемі мен шарттары өзгеріссіз қалады. Амбулаториялық бақылау, дәрі- дәрмекпен қамтамасыз ету, медициналық оңалту, стационарлық көмек (күндізгі және тәулік бойғы стационарлар) қоса алғанда, медициналық көмектің барлық кешені толық көлемде сақталды.

Денсаулық сақтау министрлігі мынаны ерекше атап көрсетеді: МӘМС пакетіне ауыстырылған аурулары бар пациенттер үшін медициналық көмек, сондай-ақ қаржыландыру көлемі қысқармайды.

Бұл ретте сақтандыру мәртебесінің маңыздылығына ерекше назар аударғым келеді. Жұмыссыздарды қоса алғанда, экономиканың ресми секторында жұмыс істемейтін азаматтар үшін мемлекеттік қолдау тетігі көзделген. Мұндай жағдайда жұмыссыз ретінде тіркеліп, тиісті жеңілдікті мәртебе алу қажет.Осыдан кейін МӘМС жүйесіне сақтандыру жарналары жергілікті атқарушы органдардың қаражаты есебінен жүзеге асырылатын болады, бұл 1 млн. астам азаматты міндетті сақтандыру жүйесі шеңберінде медициналық көмектің барлық түрлеріне толық қол жеткізуге кепілдік береді.

Осылайша, медициналық көмектің бірыңғай пакетіне ауыса отырып, консультациялық-диагностикалық қызметтердің барлық түрлеріне қолжетімділік, негізгі ауруды да, қосалқы патологияларды да емдеуді қоса алғанда, тәулік бойы және күндізгі стационарда емдеуді қамту, оңалту қызметтерін көрсетуді кеңейту ұлғаяды.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 11 нозологияны қамтитын әлеуметтік мәні бар аурулардың (ӘМА) жаңартылған тізбесі күшіне енеді.

Оған алғаш рет инсульт салдарынан болған эпилепсия және цереброваскулярлық аурулар енгізілді (1 жыл бойы).

Бұл медициналық оңалтудың ерте басталуын және пациенттерді бақылаудың үздіксіздігін қамтамасыз етеді, бұл емдеудің тиімділігін айтарлықтай арттырады.

Бір мезгілде төрт ауру — балалардың церебральды сал ауруы (БЦА), ревматизм, дәнекер тінінің жүйелі зақымдануы және қант диабеті — динамикалық бақылауға жататын аурулар тізбесіне (ЖБЖА) ауыстырылды және МӘМС жүйесі арқылы қаржыландырылатын болады.

Медициналық көмектің көлемі қысқармайды Бұл ауруларды МӘМС жүйесіне көшіру-медициналық көмектің қолжетімділігі мен көлеміне әсер етпейтін әкімшілік шара.

Көмектің барлық түрлері — диагностика, емдеу, динамикалық бақылау, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету және медициналық оңалту — толық көлемде сақталады.

Қаржыландыру көзі ғана өзгереді, бұл ретте мемлекеттік кепілдіктер деңгейі өзгеріссіз қалады.

«Біз көмек көлемін қысқартпаймыз — біз жүйені тұрақты, әділ және қолжетімді етеміз. Созылмалы аурулары бар барлық пациенттер емдеуді, дәрі-дәрмектерді және оңалтуды толық көлемде алуды жалғастырады», — деп атап өтті Денсаулық сақтау министрлігі.

Мемлекет қандай кепілдік береді?

Ресми жұмыспен қамтылмаған азаматтар үшін жергілікті атқарушы органдар арқылы мемлекеттік сақтандыру тетігі көзделген.

Осылайша, мемлекет халықтың әлеуметтік осал топтарының ішінен 1 млн-нан астам қазақстандықты сақтандыруға кепілдік береді.

Бұл МӘМС шеңберінде медициналық көмектің барлық түрлеріне, оның ішінде қымбат диагностикалық және оңалту қызметтеріне тең қолжетімділікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

«Біз бұл мәселелердің әлеуметтік сезімталдығын түсінеміз. Мемлекет ең осал азаматтарды қорғау бойынша міндеттемелерді өзіне алады. Сақтандырылғандардың барлығына медициналық көмек тегін және қолжетімді болып қалады», — деп атап өтті Денсаулық сақтау министрлігі.

Денсаулық сақтау министрлігі созылмалы аурулары бар барлық пациенттер емделуді және дәрі-дәрмектерді бұрынғы көлемде қабылдауды жалғастырады деп сендіреді — өзгерістер денсаулық сақтау жүйесін әділ, тұрақты және барлығына қолжетімді етуге бағытталған.

• Медициналық көмектің кепілдігі сақталады — бірде-бір пациент емделусіз қалмайды.
• Қызметтердің көлемі мен сапасы қысқармайды, тек қаржыландыру көзі ғана өзгереді.

• Балалар, мүгедектер, жұмыссыздар және әлеуметтік осал азаматтар мемлекет есебінен толық сақтандырылған.